Prawosławne cerkwie Białegostoku i okolic

Alicja Ignaciuk
Białostockie Towarzystwo Fotograficzne

Wernisaż w dniu 10 października 2009r w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku ul. Św. Mikołaja 5

Białystok jako miasto kształtował się ze stopniowo przyłączanych wsi i osad skupionych wokół dóbr i dworu, a następnie folwarku nad rzeką Białą. Pierwsza wzmianka źródłowa na temat dóbr Białystok pochodzi z 1514 roku. Natomiast złote lata Białegostoku jako miasta datowane są na wiek XVIII, kiedy władał nim Jan Klemens Branicki, prawnuk Stefana Czarnieckiego.

Po drugim rozbiorze Polski ówcześni właściciele sprzedają dobra Białystok, rządowi pruskiemu. Po 1802 roku, gdy utworzony został Obwód Białostocki, włączono go w skład Cesarstwa Rosyjskiego, a miasto Białystok stało się częścią guberni grodzieńskiej.

Trudno jest dzisiaj określić dokładną datę powstania pierwszej cerkwi w Białymstoku. Znamienity ród marszałka Wielkiego Księstwa Litewskiego Aleksandra Chodkiewicza (1457-1549) wojewody nowogródzkiego, będącego fundatorem licznych dóbr cerkiewnych, posiadał swe majątki w okolicy Białegostoku. Należały do nich: Gródek, monaster supraski, Zabłudów, Fasty, Dojlidy i folwark Klewinowo, który następnie przekazano monasterowi supraskiemu. Chodkiewiczowie, jedni z ważniejszych fundatorów i opiekunów cerkiewnych, wywarli znaczący wpływ na utrzymanie obrządku wschodniego i języka staro białoruskiego na tych terenach. Język ten był oficjalnym językiem urzędowym Wielkiego Księstwa Litewskiego. W tym języku prowadzona była korespondencja dyplomatyczna, pisane były przywileje królewskie oraz nadania fundatorów nawet do XVII wieku, gdyż dopiero w 1699 roku język starobiałoruski w administracji zastąpił język polski. Niezwykle ważnym fundatorem, któremu obrządek wschodni zawdzięcza lata świetności na terenach Białostocczyzny był arcybiskup smoleński Józef Sołtan (późniejszy metropolita kijowski), który przekazał dobra o nazwie Topilec monasterowi supraskiemu. Z czasem z tych dóbr powstały wsie: Topilec, Kościuki, Hajowniki, Zaczerlany, Zawady, Baciuty. To dzięki świadomości oraz wsparciu takich fundatorów jak ród Chodkiewiczów i arcybiskupa Józefa Sołtana powstały monastery w Supraślu, Zabłudowie oraz liczne na Białostocczyźnie cerkwie.

Tekst na podstawie Przewodnika Turystycznego Prawosławne cerkwie Białegostoku i okolic

powrót